Cevr-ü Cefa Ne Demek Osmanlıca? Toplumsal Cinsiyet ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
İstanbul’un sokaklarında, her gün gördüğüm yüzler, farklı hayatların izlerini taşıyor. Toplu taşımada, ofiste ya da bir kafede konuşulan her cümlede, bazen de bir bakışta bir kelime beliriyor: “cevr-ü cefa.” Osmanlıca kökenli bu ifade, ilk bakışta tarihi bir terim gibi görünebilir ama içinde barındırdığı anlam, toplumsal yapıyı ve bugün yaşadığımız zorlukları çok iyi yansıtıyor. Peki, “cevr-ü cefa” ne demek? Bu kelimenin tarihsel anlamının ötesinde, günümüz toplumunda, özellikle farklı toplumsal gruplar ve cinsiyetler için ne anlama geldiğini birlikte inceleyelim.
Cevr-ü Cefa: Osmanlıca’da Ne Anlama Gelir?
Osmanlıca kökenli “cevr-ü cefa” ifadesi, iki kelimeden oluşur: cevr ve cefa. Cehr kelimesi, zorbalık, haksızlık ya da eziyet anlamına gelirken, cefa ise acı, zahmet ve sıkıntı anlamına gelir. Bir araya geldiğinde, cevr-ü cefa, “sürekli eziyet çekmek” ya da “görülen zorluklar ve acılar” anlamına gelir. Bu ifadeyi, tarihsel olarak Osmanlı toplumunda özellikle güçsüzlerin yaşadığı zorlukları tanımlamak için kullanıldığı söylenebilir. Ancak zamanla bu kavram, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde farklı anlamlar kazanmıştır.
Toplumsal Cinsiyet Perspektifinden Cevr-ü Cefa
Toplumda, kadınların karşılaştığı zorluklar çoğu zaman erkeklerden farklıdır ve bu da cevr-ü cefa kavramının modern anlamını farklılaştırır. Sokakta yürürken, toplu taşımada ya da iş yerlerinde kadınların yaşadığı toplumsal baskı, ayrımcılık ve cinsiyetçilik, cevr-ü cefa ifadesinin bugünkü karşılıklarını oluşturur. Bir kadın olarak, toplumun kendisinden beklediği rollerle uyum sağlamaya çalışırken yaşadığı sıkıntılar ve mücadeleler, aslında eski zamanlarda olduğu gibi bugün de devam eden zorluklardır.
İstanbul’daki bir sabah, metrobüste yer bulmaya çalışan bir kadının omuzlarına çarpan gözler, ona bir şekilde “yerinin burada olmaması gerektiğini” fısıldıyordur. Erkekler, alanı işgal etme hakkını kendilerinde bulurken, kadınlar genellikle zorlukları daha fazla hisseder. Bu, bir tür “cevr-ü cefa”dır; kadın, sadece toplu taşımada değil, hayatın her alanında bir şeylere katlanmak zorundadır.
Farklı Gruplar ve Cevr-ü Cefa
Farklı toplumsal grupların cevr-ü cefa kavramından etkilenme biçimi de oldukça farklıdır. Örneğin, düşük gelirli grupların yaşadığı sıkıntılar, toplumsal statülerine göre daha yoğun olabilir. Aynı zamanda etnik kimliklere dayalı ayrımcılık da bu grupların cevr-ü cefa deneyimlerini artırır. Günümüzde, farklı etnik kimlikler, sınıf ve ekonomik düzeyler arasında yaşanan eşitsizlikler, “cevr-ü cefa”yı yeniden anlamlı kılar.
Bir gün iş çıkışı, evime doğru yürürken bir grup insanın içindeki gerginliği fark ettim. Genellikle mahallemizde yaşayan yoksul kesimin yaşadığı bu tür durumlardaki stresi ve birbirlerine karşı duydukları umutsuzluğu gözlemlemek, insanın içini acıtır. Bir iş arayan, yaşamını sürdürebilmek için her gün mücadele veren birinin karşılaştığı engeller, “cevr-ü cefa”nın ne kadar derin olabileceğini gösterir. İstediği işi bulamayan, sürekli ayrımcılıkla karşılaşan bu insanlar, hayatta kalmak için mücadele ederken, toplumsal baskılarla da baş etmek zorundadırlar.
Sosyal Adalet ve Cevr-ü Cefa: Toplumun Yansıması
Cehr-ü cefa sadece bireylerin yaşadığı zorlukları değil, aynı zamanda toplumun adaletsiz yapısının da bir yansımasıdır. Sosyal adaletin olmadığı bir toplumda, bireyler daha fazla acı çeker, daha fazla haksızlığa uğrar. İşyerinde gördüğüm bazı sahneler de bu durumu doğruluyor. Bir kadın çalışan, erkeklerle eşit maaşı almak için defalarca mücadele etmek zorunda kalırken, aynı pozisyondaki bir erkek, sadece cinsiyeti nedeniyle önceden belirlenmiş bir avantajla işe başlar. İşyerindeki bu tür eşitsizlikler, sadece kadınlar için değil, farklı cinsiyet kimlikleri için de geçerlidir.
Toplumda kadın ve erkek arasındaki toplumsal normlar ve bu normlara dayalı ayrımcılıklar, çoğu zaman cevr-ü cefa olarak tecrübe edilir. Kadınların daha az ödeme alması, emeklerinin göz ardı edilmesi, şiddetle karşılaşmaları ya da sadece evde kalmaları gerektiğine dair baskılar, “cevr-ü cefa”nın en belirgin biçimlerindendir.
Cevr-ü Cefa: Bugün Ne Anlama Geliyor?
Günümüzde cevr-ü cefa, sadece tarihsel bir terim olmaktan çıkmış; bir toplumun karşılaştığı sosyal, ekonomik ve psikolojik zorlukların bir yansıması haline gelmiştir. Özellikle kadınların, düşük gelirli bireylerin, etnik azınlıkların ve LGBTİ+ bireylerin yaşadığı zorluklar, bu terimin modern anlamını pekiştiriyor. Cevr-ü cefa, yalnızca geçmişin değil, günümüzün de mücadelelerinin bir sembolüdür. Zorluklar, acılar ve eziyetler hepimizin farklı yönlerden deneyimlediği bir olgudur.
Bazen, sabah işe giderken yolculuk sırasında yanımda oturan kişinin gözlerinden, sadece günün başlangıcına dair değil, yıllarca süregelen bir mücadelenin izlerini de görebiliyorum. Belki de bu, tam olarak cevr-ü cefa dediğimiz şeydir: Yalnızca geçici zorluklar değil, her gün katlanmak zorunda kaldığımız acılar ve baskılar.
Sonuç: Hep Birlikte Mücadele Etmek
İstanbul’un gürültüsünde, metrobüslerin gidiş gelişinde, iş yerlerinde veya mahallelerde, her birimizin yaşadığı zorluklar farklı olsa da, bu zorlukları anlamak ve bir arada mücadele etmek çok önemli. Cevr-ü cefa bugün, toplumsal cinsiyet eşitsizliğinden, etnik ayrımcılığa kadar birçok konuyu kapsar. Ve bu mücadele, sadece bireysel bir çaba değil, tüm toplumun daha adil bir yapıya kavuşması için hep birlikte atmamız gereken bir adımdır.